Given its antiquity, attractive landscapes and rich culture, Kermanshah is considered as one of the cradles of prehistoric cultures such as Neolithic villages. According to archaeological surveys and excavation, Kermanshah area has been occupied by prehistoric people since the Lower Paleolithic period, and continued to later Paleolithic periods till late Pleistocene period. The Lower Paleolithic evidence consists of some handaxes found in the Gakia area to the east of the city. The Middle Paleolithic remains have been found in the northern vicinity of the city in Tang-e Kenesht and near Taq-e Bostan. The known Paleolithic caves in this area are Warwasi, Kobeh, and Do-Eshkaft. The region was also one of the first places in which human settlements including Asiab, Qazanchi, Tappeh Sarab, Chia Jani, and Ganj-Darreh were established between 8000-10.000 years ago. This is about the same time that the first potteries pertaining to Iran were made in Ganj-Darreh, near present-day Harsin. In May 2009, based on a research conducted by the University of Hamedan and UCL, the head of Archeology Research Center of Iran's Cultural Heritage and Tourism Organization announced that the oldest prehistorian village in the Middle East dating back to 9800 B.C., was discovered in Sahneh, located in west of Kermanshah. ^[7][8]

[edit] Before Islam

In ancient Iranian myths, construction of the city is attributed to Tahmoures Divband, the fabulous king of Pishdadian dynasty, however it is believed that the Sassanids have constructed Kermanshah. Bahram IV called Kermanshah gave his name to this cirty.^[9] It was a glorious city in Sassanid period about the 4th century AD when it became the capital city and a significant health center serving as a summer resort for Sassanid kings. In A.D. 226, following a two-year war led by the Persian Emperor, Ardashir I, against Kurdish tribes in the region, the empire reinstated a local Kurdish prince, Kayus of Medya, to rule Kermanshah. Within the dynasty known as the House of Kayus (also Kâvusakân) remained a semi-independent Kurdish kingdom lasting until A.D. 380 before Ardashir II removed the dynasty's last ruling member.

[edit] After Islam

Kermanshah was conquered by the Arabs in A.D. 640. Under Seljuk rule in the eleventh century, it was a major cultural and commercial centre in Western Iran and the southern Kurdish region as a whole. The Safavids fortified the town, and the Qajars repulsed an attack by the Ottomans during Fath Ali Shah's rule (1797–1834). Kermanshah was occupied by Ottomans between 1723-1729 and 1731-1732.

Taq-e Bostan

One of the most impressive reliefs inside the largest grotto or ivan is the gigantic equestrian figure of the Sassanid king Khosrau II (591-628 CE) mounted on his favorite charger, Shabdiz. Both horse and rider are arrayed in full battle armor.

The arch rests on two columns that bear delicately carved patterns showing the tree of life or the sacred tree. Above the arch and located on two opposite sides are figures of two winged angles with diadems.

Around the outer layer of the arch, a conspicuous margin has been carved, jagged with flower patterns. These patterns are also found in the official costumes of Sassanid kings.

Equestrian relief panel measured on 16.08.07 approx. 7.45m across by 4.25 m high.

[edit] Recent

Occupied by the Turkish army in 1915 during World War I, it was evacuated in 1917. Kermanshah played an important role in the Iranian Constitutional Revolution during the Qajar period and the Republic Movement in Pahlavi period. The City was hit hard during the Iran–Iraq War, and although it was rebuilt, it has not yet fully recovered.

[edit] Naming Dispute

There are many stories on the naming of the city. Some believe Kermanshah was named after Bahram IV, the Sassanid emperor of Persia who was called Kermanshah because he had been governor of Kerman before his accession to the throne. According to another, Kermanshah is related to Kurmanji, which is one of the main Kurdish dialects.

After The Islamic Revolution in the late 1970s, the city was shortly named "Ghahramanshahr" and later the city and its province (called Kermanshahan before the revolution) were renamed Bakhtaran, apparently owing to the use of "Shah" in the original name. Bakhtaran means Western, which refers to the location of the city and the province within Iran. After the Iran–Iraq War, however, the city was renamed Kermanshah, as it resonates more with the desire of its people and the Persian and Kurdish literature and the collective memory of the Iranian people.

Mo'avenalmolk Mosque

This mosque is unique because it has many pictures on the walls that relate to shahnameh,despite some of its more religious ones.

[edit] Khaja Barookh's House

Khaja Barookh's House is located in the old district of Faizabad, a Jewish neighborhood of Kermanshah. It was built by a Jewish merchant of the Qajar period, named Barookh. The house, an historical depiction of Iranian architecture, was renamed "Randeh-Kesh House", after the last owner, is a "daroongara"(pro-interior)house and is connected through a vestibule to the exterior yard and through a corridor to the interior yard.[1] Surrounding the interior yard are rooms, brick pillars making the iwans(porches) of the house, and step-like column capitals decorated with brick-stalactite work. This house is among the rare Qajar houses with a private bathroom.

Behistun inscription is considered as a UNESCO World Heritage Site. The Behistun Inscription (also Bisitun or Bisutun, Modern Persian: بیستون ; Old Persian: Bagastana, meaning "the god's place or land") is a multi-lingual inscription located on Mount Behistun.

The inscription includes three versions of the same text, written in three different cuneiform script languages: Old Persian, Elamite, and Babylonian. A British army officer, Henry Rawlinson, had the inscription transcribed in two parts, in 1835 and 1843. Rawlinson was able to translate the Old Persian cuneiform text in 1838, and the Elamite and Babylonian texts were translated by Rawlinson and others after 1843. Babylonian was a later form of Akkadian: both are Semitic languages. In effect, then, the inscription is to cuneiform what the Rosetta Stone is to Egyptian hieroglyphs: the document most crucial in the decipherment of a previously lost script.

The inscription is approximately 15 metres high by 25 metres wide, and 100 metres up a limestone cliff from an ancient road connecting the capitals of Babylonia and Media (Babylon and Ecbatana). It is extremely inaccessible as the mountainside was removed to make the inscription more visible after its completion. The Old Persian text contains 414 lines in five columns; the Elamite text includes 593 lines in eight columns and the Babylonian text is in 112 lines. The inscription was illustrated by a life-sized bas-relief of Darius, holding a bow as a sign of kingship, with his left foot on the chest of a figure lying on his back before him. The prostrate figure is reputed to be the pretender Gaumata. Darius is attended to the left by two servants, and ten one-metre figures stand to the right, with hands tied and rope around their necks, representing conquered peoples. Faravahar floats above, giving his blessing to the king. One figure appears to have been added after the others were completed, as was (oddly enough) Darius' beard ^{[citation needed]}, which is a separate block of stone attached with iron pins and lead.

[edit] Economy

Kermanshah is one of the western agricultural core of Iran that produces grain, rice, vegetable, fruits, and oilseeds, however Kermanshah is emerging as a fairly important industrial city; there are two industrial centers with more than 256 manufacturing units in the suburb of the city. These industries include petrochemical refinery, textile manufacturing, food processing, carpet making, sugar refining, and the production of electrical equipment and tools. Kermanshah Oil Refining Company (KORC) established in 1932 by British companies, is on of the major industries in the city. After recent changes in Iraq, Kermanshah has become one of the main importing and exporting gates of Iran.

چه اغازی چه انجامی چه باید بود چه باید شد

                                           هفت تا کفن پوسوندم
پیرهن سیاه تنت کن

                                            من فقط یه استخونم 

         ببین چی کردی با این دل                                

                                           فکر کن فقط یه لحظه

                               نذار دیگه بیشتر از این تنم تو گور بلرزه 

ازت یه خواهشی دارم زیر طابوتم و نگیر

وقتی که رفتم زیر خاک قبر منو بقل نگیر

                       حالا دیگه راحته راحتی هر کاری که میخوای بکن

              منو به کی فروختی مفت                          برو واسه همون بمیر

فقط تا هفت روز سیاه تنت کن

                                                   شبای جمعه یادی از ما کن

عشقی که بردی باشه حلالت                   عمری که بردی باشه حرومت

فقط بدون روز قیامت جلوی راه تو رو میگیرم

                       تقاص این عمری که از دست رفته رو ازت میگیرم

http://eshghepak.blogfa.com/

خودایا عاشق و ئاگر وه گیانم

کیوه‌ی به‌رز  ته مه یل   پایزانم

له ئه‌ور ئاسمان و ته‌مته‌مه‌لیول

خه‌م  ئاهوو   مه وارن   شان وه شانم

ئاهوو٢

له لاێ  زلماته‌گه‌ی ئێ  پیره داره      

م ده‌ێری یه‌ێ  چراخم چه‌ن شه‌واره

مه‌گه‌ر وه شه‌و چه‌وه‌یلد رووشنه‌و بووم

هه چیو ئاهوو غه‌ریبێ  له‌ێ  حساره

ئاهوو٣

په‌شیوێ  وه‌لنگه‌گان داره‌گانه

هناس ئه‌زره‌ت ئاوارا‌گانه

چه‌نێگه مه‌ی چه‌وه‌یل زامند که‌ێ 

دلم ئاهوو غه‌ریب شاره‌گانه

ئاهوو۴

چه‌نێگه چیو مه‌لیوچگ وه‌یل و چه‌یلم

م ده‌ێری داخه‌گه‌ێ  باوان له‌یلم

سه‌یادێ  تا وه سوو ها شوونم ئمشه‌و

هه چیو ئاهوو ولات بێکه‌سه‌یلم

ئاهوو ۵

هناێ  سروه‌ێ  خیالێ  تێ  شرو که‌ێ 

دلم چیو ئه‌وره‌گان مه‌ی ئه‌سر نوو که‌ێ 

خیال ئاهوو بێکه‌س تیه‌رێد و

وه ئزن ئه‌و چه‌وه‌یله له‌ێره کوو که‌ێ 

ئاهوو۶

ئه‌گه‌ر زیو هاتمه یا گه‌ر  گ دێره

وه ئزن ئه‌و چه‌وه‌یله هامه ئێره

وه راسی زانسی چیو بێکه‌س ئاهوو

چه‌وه‌رێ  چه‌و تنم له‌ێ  گه‌رمه‌سێره ؟!

ئاهوو ٧ 

له ناو ئێ  پایزه‌یل پیره ئمشه‌و

دلم چیو ئه‌وره‌گان دلگیره ئمشه‌و

وه‌تم چه‌و تر ئلالێ  راێ  زمانه‌ت

له نوو ئاهوو خێالم گیره ئمشه و

ئاهوو ٨   

توام ئاواره بووم و بیقه‌رارێ 

هه چیو ته‌نیا که‌پوو وه‌یل وه‌هارێ 

دلم نه‌زر چه‌وه‌یلێ  که‌م گ شایه‌د

په نای سه وزی ئرای   ئاهوو  بوارێ 

ئاهوو ٩

توام ئاگر وه کوول و پا به‌سێ  بووم

شه‌که‌ت راێ  عه‌تر چه‌و هانا ره‌سێ  بووم

دلێ  ئه‌وریشم سه‌وز وه‌هاره

قه‌بوولم که‌ێ  گ ئاهوو بێ  که‌سێ  بووم ؟!

ئاهوو ١٠

نه ‌خوه‌ر ده‌ێدن ، نه وارانه،‌ نه‌ئه‌وره

دلم بێ  ت ئه‌سیر ملک جه‌وره

م ئاهوو ، شه‌و به‌ساێه رێ  ته‌کانم

سه‌یادم ها له قه‌ێ  ئێ  تاش که‌وره

ئاهوو ١١

هه‌میوشه عه‌تر جاران ت وارێ 

شکووفه‌ی شه‌وق داران ت وارێ 

ئه‌گه‌ر ئاهوو خێالم چیوزه ده‌یدن

سه‌فاێ  سه‌ز وه‌هاران ت وارێ 

ئاهوو ١٢

دلم بێ  چه‌و  میه‌رێ  که‌و  چرچگێده‌و

نیه‌ئارمیه‌ێ ، له ناو  خه‌و چرچگێده‌و

هه چیو ئاهوو په‌شیوێ  بێ  ت ته‌نیاس

له سارووکی سیه‌ێ  شه‌و چرچگێده‌و

پرن . [ پ َ رَ ] (اِخ ) پروین . ثُریّا. پَرو. و آن چند ستاره است یکجا جمع شده در کوهان ثور و بعربی ثریا خوانندش . (برهان ). پروه . (رشیدی ) : بخط و آن لب و دندانش بنگر که همواره مرا دارند در تاب یکی همچون پرن بر اوج خورشید یکی چون شایورد از گرد مهتاب .

پرواره . [ پ َرْ رَ / رِ ] (ص ) پرورش یافته شده .بشبیون . فربه . مسمن . (برهان ). || (اِ) فرواره . برواره . غرفه . (نصاب الصبیان ) (دهار). مشربه . علّیة. || حیوان بپروار بسته : چرخ مردم خوار اگر روزی دو مردم پرورد نیست از شفقت مگر پرواره ٔ ۞ او لاغر است . || گنجینه . || تخته های خانه پوشیدن . (برهان ). تخته هائی که سقف خانه بدان پوشند: وشیع، شاخ ریزه ها و فدره که بر سقف و بالای پرواره ها اندازند. (منتهی الارب ). || عودسوز ۞ . (برهان ). بویسوز. عطرسوز. مجمر. مجمره . || قاروره ٔ بیمار. (برهان ). و رجوع به پروار شود. || رف . طاق . طاقچه . بالاخانه . خانه ٔ تابستانی . (برهان ) : ناگاه باز دنیا مردین را در چه فکند از سر پرواره .

 پروین . [ پ َرْ ] (اِخ ) ۞ شش ستاره است یک به دیگر خزیده مانند خوشه ٔ انگور. (التفهیم بیرونی ). چند ستاره ٔ کوچک باشد یکجا جمع شده در کوهان ثور و آنرا بعربی ثریا خوانند و نام منزلی است از جمله ٔ 28 منزل قمر و بعضی گویند این ستاره ها دنبه ٔ حمل است نه کوهان ثور و اول اَصح است . (برهان قاطع). شش ستاره ٔ کوچک که با هم مجتمعاند و در ایام زمستان از اول شب نمایان باشند. (غیاث اللغات ). پروین را بعربی ثریا، هم چنین النجم گویند. در منظومه ٔ ستاره های برج ثور دو گروه ستاره موجود است که یکی همین پروین است و به یونانی پله ایادس ۞ گفته اند یعنی انبوه که ثریا بعربی هم همان معنی را دارد و از ستاره های شفاف ثریا یکی را هادی النجم و دیگری را تالی النجم وسومی را که از پشت سر اینها می آید دبران گویند. گروه دوم را به مناسبت ستاره ٔ شفاف بزرگ آن بعربی الفنیق (شتر نر، حیوان نر) و ستاره های اطراف آن را القلاص (شتران کوچک ) و به یونانی هیادس ۞ گفته اند. پروین چند ستاره ٔ خرد باشد نزدیک هم و مردم آن را بیکدیگر بسیار نمایند چه گویند بر اجتماع دلالت دارد برخلاف بنات النعش که بر تفرقه دلیل کندو بدین سبب به یکدیگر ننمایند. (صحاح الفرس ). پرو. پروه . پَرَن . پَرَند. نرگسَه . نرگسه ٔ چرخ . نرگسه ٔ سقف لاجورد. رفه . رمه . و رجوع به ثریا شود : هست پروین چو دسته ٔ نرگس همچو بنات نعش رنگینان .

پرمور. [ پ َ ] (اِ) بمعنی انتظار باشد. یرمر. ۞ [ ی َ م َ ] (اِ) انتظار و نگرانی . (ناظم الاطباء). به معنی انتظار است . (از شعوری ج 2 ورق 443). انتظار و چشم به راه داشتن . (آنندراج ) (برهان ).

 پرموز. [ پ َ ] (اِ) امید و انتظار.

پرموزه . [ پ َ زَ / زِ ] (اِ) بمعنی پرموز است که انتظار و امید باشد. واژه فعلی گفتگو درباره واژه ویرایش واژه سابقه تغییرات پرنیان نشانه های اختصاری پرنیان . [ پ َ ] (اِ) حریر. (مهذب الاسماء) (دهار) (حبیش تفلیسی ). حریر چینی که نقشها و چرخها (؟) دارد. (نسخه ای از فرهنگ اسدی ). پرنیان حریر چینی بود منقش و پرند ساده بود. (نسخه ای از فرهنگ اسدی ). حریر چینی که منقش باشد. (از شرفنامه از غیاث اللغات ). ابریشمینه ٔ منقش . حریر بسته (مُعَقَّد) باشد منقش به شکل پرده . (اوبهی ).

 پرنو. پرنون . حریر چینی که نقشهای بسیار دارد. (صحاح الفرس ). لاد. (برهان ) :

می سوختم از حسرت و عشقِ تو بَسَم بود

عشق تو بَسَم بود که این شعله بیدار

روشنگرِ شبهای بلندِ قفسم بود

آن بختِ گُریزنده دمی آمد و بگذشت

غم بود که پیوست نفس در نفسم بود

دست من و آغوش تو ! هیهات ! که یک عمر

تنها نفسی با تو نشستن هوسم بود

بالله که بجز یادِ تو ، گر هیچ کسم هست

حاشا که به جز عشق تو گر هیچ کسم بود

لب بسته و پر سوخته ، از کوی تو رفتم

رفتم ، بخدا ، گر هوسم بود بَسَم بود !
                                                    ازفریدون مشیری

* شايد منظور آقاي بيضايي در فيلم‌نامه «پرده نئي» همين طاهره بوده باشد.
* «باغ ايلخاني»: محل ساختمان قديمي بانك ملي خيابان فردوسي تهران
* «هيولا»: هيكل، كالبد
* «حضرت اعلي»: منسوب به سيد باب و از القاب اوست كه بابيان به او مي‌گفتند. اما در اين شعر تفاوتي ندارد چرا كه معشوق يكي است. اصولاً اينجا عاشق و معشوق به وحدت رسيده‌اند و حجابي ميان‌شان نيست.
*«اَرِني» يعني خودت را به من بنما. اشاره به آيه 143 سوره اعراف در خطاب موسي به خداوند: قال رب ارني انظر اليك... (خدايا خودت را به من بنما) و خداوند پاسخ مي‌دهد: لن تراني (هرگز مرا نخواهي ديد).
* «بُلبُلَه‌‌» ابريق و كوزه‌ي شراب. بلبله نوشي: نوشيدن شراب
* «نوبت‌زن»: «نوبت نوازي» يا «نقاره كوبي» بر در سراي يا ايوان كاخ پادشاهان و فرمانروايان كه يك آيين ديرين ايراني است.

** 

گلاراو كردموو نيه‌گرێ ستارم

توام چيو ئه‌ور پاييزي بوارم

م داره سه‌وزه‌گه‌ێ باخ غه‌مد بيوم

له بێ ئاوي سزاني به‌رگ وو بارم

اورامانات

موقعيت و ويژگي هاي طبيعي:

اورامانا ت در استان كرمانشاه،در شمال و شمال غربي استان با وسعتي حدود 4120 كيلومتر مربع كه از شمال به استان كردستان (مريوان) از شرق به كرمانشاه و كامياران از جنوب به اسلام آباد غرب و سر پل ذهاب و از غرب به طول 180 كيلومتر با كشور عراق (حلبچه) هم مرز است منطقه اورامانات 2/9 درصد از كل وسعت استان را در بر مي گيرد ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 1450 متر و فاصله نزديكترين شهر اورامانات (روانسر) تا مركز استان حدود 55 كيلومتر و از فاصله 600 كيلومتري تهران قرار گرفته است.

آب و هوا:

آب و هواي منطقه اورامانات معتدل كوهستاني ميباشد وزش جريانهاي مرطوب غربي و نزولات جوي مناسب و وجود ارتفاعات عظيم زاگرس  سرتاسر منطقه را پوشانيده است. پوشش جنگلي و گياهي و جريان رودهاي متعدد در منطقه آب و هوايي منحصر به فرد را به وجود آورده است هوا در تابستان معتدل و در زمستان سرد است سرماي هوا معمولا از آذرماه شروع شده و تا پايان اسفند ماه ادامه دارد. ريزشهاي جوي در منطقه‌ي اورامانات فراوان و در مناطق مرتفع به صورت برف ميباشد. اين منطقه به ماسوله‌ي غرب شهرت دارد و شهر پاوه هم به شهر هزار ماسوله و آلپ ايران معروف است. در منطقه اورامانات هر چه از كوهستان به طرف دشت برويم از اعتدال هوا در منطقه كاسته مي شود. به طوري كه مناطق غربي،جنوبي و شرقي جوانرود به طور محسوس گرمتر از ديگر نواحي اورامانات ميباشد در منطقه اورامانات سه باد مهم ديده ميشود:

بادهاي غربي- باد شمال- باد زلان.

پوشش جنگلي و گياهي:

به علت نزول باران كافي در منطقه‌ي اورامانات پوشش گياهي خودرو بسيار فراوان ميباشد كه مهمترين آنها جنگلها،مراتع و پوشش گياهي گسترده كوهستاني و كوهپايه اي ميباشد سراسر منطقه‌ي اورامانات به ويژه ارتفاعات شهرستان پاوه را پوشش گياهي متراكم فراگرفته است. جنگلها و بيشه‌هاي منطقه‌ي اورامانات شامل درختان بلوط،مازوج،ونوشك،سياوليك،زالزالك وحشي،امرود(گلاب كوهي)،بادام كوهي،آلبالوي كوهي،گون،انجيركوهي،ودرخت بيد ميباشد. در نواحي كوهستاني و هموار منطقه‌اي اورامانات انواع گياهان خوراكي و دارويي مي رويد كه به زبان كردي ميتوان:

توله‌كه- وله‌ره- پرنه- خوژه- كاشمه- كلاقن- پيازوحشي- شنگ- قازياخه- ريواس- سوره‌بنه- پيچك- و ازگياهان خوشبو و دارويي ميتوان: وره‌كر‌مه ر- به‌رزه‌لنگ- شه‌و‌بو و چنور اشاره كرد.

زندگي جانوري:

منطقه‌ي اورامانات يكي از مهمترين مناطق شكار چه از زمان قديم و چه در زمان حاضر بوده و مي باشد كه از زمان فرمانروايان ساساني و معاصر نقل قولهاي فراواني از شكار در اين منطقه شده است. دربيشه زارها و كوهستانها و دره‌هاي اورامانات با توجه به وفور جنگلها و آب و هواي معتدل امكان زيست براي حيوانات،انواع پرندگان وحشي اعم از بومي و مهاجر ديده ميشود كه از مهمترين پرندگان اين منطقه مي توان به كبك،تيهو،كبوتر چاهي،غاز،مرغابي،بلدرچين،قمري،چلچله،سبزه‌قبا،داركوب،دم‌جنبانك،‌زرده‌وه ره،زيتوله،كلاغ،غوطه‌خوره و فيقه و از مهمترين حيوانات وحشي مي توان به پلنگ،خرس،گرگ،روباه،خرگوش،مار،شغال،كل‌وبز،قوچ و ميش،خوك و گراز اشاره نمود و در رودخانه‌ها و سرابهاي منطقه نيز انواع ماهي و پرنده يافت ميشود.

ويژگيهاي انساني:

سابقه تاريخي:

در هزاره سوم و چهارم پيش از ميلاد اقوامي در دامنه‌ها و دره‌هاي زاگرس مسكن گزيدند كه پس از به قدرت رسيدن به تصرف شهر‌هاي بين‌النهرين پرداختند كه اين اقوام در تاريخ به ناههاي گوتي يا كاسي معروف شد.

ساكنان زاگرس به استناد كتيبه‌هاي بابل،آشور و عيلام طوايفي مانند لولوبي- ناپري- منابي- آمادي و پارسوا بوده‌اند. بر اساس شواهد تاريخي و سفر جنگي سلم‌النصر سوم آشوري (837 ق‌م) به طرف كردستان كه ساكنان كوهستان‌هاي كردستان را پارسوا ناميده ناميده است. به احتمال فراوان ساكنان منطقه‌ي اورامان به علت صعب‌العبور بودن منطقه و امنيت در برابر دشمنان كمتر دستخوش تغيير و تحول و اختلاط گرديده‌‌اند كه پايدار ماندن زبان، پوشش و آداب و رسوم كهن ايراني در منطقه‌ي اورامانات خود شاهدي بر اين مدعاست به دلايل فوق و شواهد مي توان گفت كه ساكنان منطقه‌ي اورامانات از بازماندگان قبايل پارسوا مي باشند چرا كه سلم‌النصر به صراحت اشاره كرده است كه ساكنان كوهستان‌هاي كردستان از قبايل پارسوا مي باشند مسلما در اصالت قوم كرد و عدم اختلاط آنها با اقوام ديگر به دلايل فوق و ذلايل بسيار ديگر ترديدي نيست و اين نكته‌ بارها توسط متشرقين و كردشناسان ايراني و غير ايراني مورد تاكيد قرار گرفته است.

وجه تسميه:

بنابر آنچه برهان قاطع آورده است اورامن oraman نوعي از خوانندگي و گويندگي باشد كه آن خاصه فارسيان و شعر آن به زبان پهلوي باشد و نام دهي است از مفاضات  جوشقان مشهوربه اورامن و چون اين قسم گويندگي را شخصي از خنياگران آن ده وضع كرده بوده است بنابراين به اورامن شهرت يافت. شمس‌قيس رازي صاحب‌المعجم مينويسد:

كافه اهل عراق را از عالم دعامي و شريف و وضيع به انشا به ادبيات فهلوي مشهوف يافتم و به اصغا و استهاع ملحونات آن مرلع ديل بلكه هيچ لحن لطيف و تاليف شريف از طريق اقوال عربي و اغزال درسي و ترانه‌هاي معجز و داستانهاي مهيج اعطاف ايشان را درنمي جنبانيد و دل و طبع آن را چنان در نمي جنبانيد و دل و طبع ايشان را چنان در اهتزاز نمي آورد كه :

لحن اورامي و بيت فهلوي                   زخم رود و سماع خسروي

لحني از موسيقي قديمي در فرهنگ معين در معني اورامان آورده است.

زبان و گويش مردم اورامان شمالي و جنوبي در استان كرمانشاهان و كردستان و گويش ادبي سراسر كوهپايه‌هاي زاگرس است و از ايلام و لرستان و كرمانشاهان و كردستان در بحر فهلويات به آن اشعار حماسي،ملي و مذهبي سروده‌اند و مي سرايند بر اساس شواهد تاريخي اورامان از اورتن يا اورامن نام يكي از سرداران ساساني كه جهت تبليغ آيين زرتشت به منطقه‌ي روانه شده بود گرفته شده و نام سروده‌هاي ديني زرتشتيان مي باشد كه به احترام آن سردار سروده‌هاي ديني اين مردم اورامان ناميده شده است.

البته نام اورامان را از كلمه‌اي اهورا آما يا اهوراآمان منيز مي دانند كه به معني اهورا آمد يا آمده است ميباشد كه به گويش اورامي ميباشد كويا اين منطقه از مهمترين مناطق آيين رزتشت در ايران قبل از اسلام بوده است. آتشكده بزرگ پاوه كه دومين آتشكده بزرگ ايران بعد از آذرگشنسب مي باشد گوياي اين حقيقت مي باشد پاوه در لغت به معني ايستاده برروي پاهاي خود مي باشد و در آيين اوستايي يعني پاكي در رفتار و پندار و گفتار مي باشد همچنين ممنصوب به پاوپسر شاهپورپسر كسيوس برادر انوشيروان ساساني بوذه كه يزدگرد سوم او را به منظور تجديد آيين زرتشت به منطقه روانه كرده است.

تقسيمات سياسي و جمعيت:

اورامانات در شمال و شمال غربي استان كرمانشاه كه در بعضي كتب جغرافيايي كردستان جنوبي نيز خوانده مي شود شامل شهرستان‌هاي پاوه و جوانرود و روانسر و قسمتي از شهرستان مريوان مي باشد. شهرستان پاوه داراي 4 بخش مركزي نوسود- نودشه- بانيگان و هشت‌دهستان به اسامي شمشير- منصورآقايي- قشلاق- شرام- سيروان- نيسانه- كلاش – شويسر و هولي و هفتاد روستا و پنجاه و شش روستاي غير مسكوني بر اثر جنگ تحميلي مي‌باشد ،اين شهرستان داراي جمعيتي در حدود 80000 نفر مي‌باشد شهرستان جوانرود نيز از شهرستان هاي منطقه اورامان مي‌باشد كه در شمال غربي استان و داراي بخشهاي مركزي روانسر – ثلاث بابا جان و 10 دهستان و 344 روستا مي‌باشد اين شهرستان با جمعيت حدود 150000 نفر يكي از شهرستان هاي پر جمعيت استان مي‌باشد .

شهر هاي عمده اورامان شامل جوانرود – پاوه و روانسر مي‌باشد .

زبان و دين :

زبان مردم اورامانات كردي مي‌باشد كه به گويش هاي هورامي و جافي تكلم مي‌گردد زبان و گويش هورامي كه زبان مردم پاوه و اكثريت بخشهاي تابعه و قسمتي از شهرستان مريوان مي‌باشد .

يكي از زبان هاي اصيل ايراني و بازمانده از زبان پهلوي و اوستايي مي‌باشد كه كوهستاني بودن منطقه باعث شده بعد از 2000 سال همچنان همان گويش بدون تغيير تكلم گردد .

پوشش محلي مردم :

پوشش آنان لباس كردي مي‌باشد كه لباس زنانه به اسم گجي و مردانه به اسم كواپا نتول است .

پوشش زنان علاوه بر گجي شامل يك جليقه معمولاٌ‌ از جنس مخمل سياهبه نام سخمه. روسري و شلوار زنانه‌ي كرديبه اسم پاوه ره  مي باشد و پوشش مردان هم از دو قسمت تشكيل شده است . (همانگونه كه از اسم آن مشخص است ) كوا همان كت لباس است و پانتول هم همان شلوار آن است ویک شال وکلاه کردی هم به اسم کلاو دسمال هم شامل آن است

ويژگي هاي اقتصادي :

مردم منطقه به كشاورزي و دامداري مي‌پردازند به طوري كه مرغوبترين نخود ايران كه به نخود كرمانشاهي معروف است مربوط به همين منطقه و شهر روانسر مي‌باشد علاوه بر آن به كشت محصولات گندم – جو – ذرت و دانه هاي روغني و صيفي جات مي‌پردازند از محصولات باغي مي‌توان به گردو ، توت ، انار ، انجير ، انگور ، آلوچه ، زرد آلو ، آلبالو و گيلاس اشاره نمود .

صنايع دستي:

صنايع دستي در اين مناطق سابقه بسيار طولاني دارد و در اورامانات انواع قالي،گليم،جاحيم،سجاده و جانماز،لباس مردانه،نخ‌ريسي،سبد بافي،نمد‌مالي و گيوه بافي با كيفيت بالايي توليد مي گردد كه از شهرت بسيار زيادي در غرب كشور برخوردار است در ضمن بهترين نوع گيوه كردي در شهر نودشه توليد مي گردد.

راه‌ها:

راه اصلي و قديمي منطقه اورامانات شامل جاده‌اي است كه از كرمانشاه شروع شده و به طرف شمال غربي امتداد يافته و از شهر روانسر گذشته و در 15 كيلومتري شمال غربي روانسر شاخه‌اي از آن منشعب گشته و شهرستان جوانرود و بخش ثلاث باباجاني را تغذيه مي نمايد.

آب‌هاي تحت‌الارضي:

با توجه به وفور نزولات جوي از منطقه به ويژه در ارتفاعات زاگرس كه ذخيره آب بسيار مناسبي را در خود پنهان مي نمايد. وجود آب‌هاي زيرزميني،چشمه‌ها و آب‌هاي متعدد امري طبيعي به نظر مي رسد به ويژه شهرستان روانسر و منطقه تابع داراي سفره‌هاي زيرزميني بسيار و سرشاري مي باشد كه در واقع مي توان اين منطقه را يك كاراست به تمام معنا نامگذاري نمود از مهمترين سرآبها و سرآب‌هاي بزرگ منطقه مي توان به سراب روانسر واقع در شهر روانسر،سراب هولي در شهرستان پاوه- چشمه‌ي دربند- چشمه قوري قلعه- سراب شمشير- چشمه‌ي دوريسان در همان روستای دوریسان - چشمه كوان در روستاي دشه- چاه پرآب نورياب و آبشارآب معدني بل در نزديكي روستاب هجيج در بخش نوسود- آبشار قه‌ل‌وه‌ز در نوسود- چشمه‌ي بیمير- چشمه‌ي شاهو- چشمه‌هاي متعدد كوه آتشگاه مانند چشمه‌ي بیار و چشمه‌ي شيخ حسن و چشمه‌ي مله پلنگانه اشاره نمود.

كوه شاهو:

منطقه اورامانات منطقه كوهستاني است كه بخشي از سلسله جبال منظم زاگرس قسمت عمده اين منطقه را پوشانيده است. رشته كوه فرعي شاهو منشعب از رشته كوه عظيم زاگرس در سراسر اين منطقه سر به آسمان كشيده است و بلندترين قله‌هاي آن زاولي و گاوقران با ارتفاع 3390 متر از سطح دريا مي باشد اين رشته كوه از روستاي داريان در ساحل رود سيروان منتهي اليه خاك خوانرود قديم كه اكنون از توابع پاوه محسوب مي شود شروع و به طرف شرق امتداد يافته از شمال جوانرود گذشته و رو به مشرق امتداد پيدا كرده و در 4 كيلومتري روانسر يعني نقطه‌اي كه به گردنه‌ي گشن معروف است به دو شعبه تقسيم گرديده يك شعبه آن در پشت روانسر خاتمه يابد و قله معروف به قله‌ي روانسر را تشكيل مي دهد شعبه ديگر شاهو از گشن به شمال منحرف و به فاصله 8 كيلومتري در امتداد شمال ايجاد يك نيم دايره قوسي نموده و ييلاق بسيار باصفا و خنك تابستاني را تشكيل مي دهد كه زرنه ناميده مي شود و محل كوچ اهالي ميباشد از آنجا بازهم به طور منحني رو به جنوب ممتد و پس از طي 7 كيلومتر در امتداد جنوبي كرمانشاه مجددا به طرف شرق امتداد يافته و در هفت فرسخي روانسر و پنج فرسخي كرمانشاه سلسله‌ي آن قطع مي گردد.

كوه ماكوان:

كوه ماكوان از جنوب منصور آقايي،باينگان و دودان كشيده شده است و در مرخيل به خاك عراق منتهي مي شود.

كوه آتشكده:

كوه آتشكده يا آتشگاه رشته كوهي است كه از شاهو جدا گشته و از غرب دهستان شمشير گذشته و به رودخانه‌ي سيروان منتهي مي شود ارتفاع بلندترين قله‌ي آن 2462 متر است و خط الراس آن حد طبيعي بين پاوه و جوانرود است.

جاذبه‌هاي طبيعي منطقه:

مهمترين جاذبه‌هاي آن همان طبيعت بكر و زيباي منطقه مي باشد و به اطمينان مي توان گفت كه لطافت و هواي پاك منطقه بسيار بهتر و مطبوع تر از هواي شمال كشور است.

جاذبه‌هاي توريستي منطقه‌ي پاوه و اورامانات:

درياچه زريوار واقع در مريوان

مقبره حضرت عكاشه

آبشار گويله

آبشار سلور

اورامان تخت:

منطقه اورامان تخت نيز يكي از زيباترين تفرج‌گاه‌هاي منطقه به شمار مي رود روستاي اورامان تخت كه از قديمي ترين شهرهای جهان و ايران به شمار مي رود.

كوه‌هاي آلپ گونه‌ي اين منطقه همراه باغ‌هاي زيبا و كوه‌هاي برف گير سرسبز و پوشيده از گل‌هاي رنگارنگ اين منطقه زبانزد خاص و عام  است. اين منطقه از نظر بافت روستا و نوع معيشت مردم با توجه به صعب‌العبور بودن منطقه بسيار در خور توجه و ديدني مي باشد به گفته‌ي مورخين اين روستا يكي از قديمي ترين شهرهاي جهان در دوران باستان بوده است كه آثار باستاني فراواني در آن دوران بدست آمده كه متاسفانه بيشتر آنها توسط سوداگران به غارت رفته است و هنوز هم خبري از آنها در دست نيست.

تفرج‌گاه‌ها و جاذبه‌هي توريستي اورامانات:

غار قوري قلعه: در حد فاصل شهرستان پاوه و جوانرود قرار دارد اين غار بزرگترين غار آبي آسيا و دومين غار آبي جهان است كه تاكنون 3700 متر از اين غار زيبا و شگفت‌انگيز شناسايي شده و عمليات اجرايي آن در سه فاز در دستور كار قرار گرفته است كه فاز اول آن به طول 700 متر به اتمام رسيده است و هر ساله هزاران توريست را به شهر پاوه مي كشاند.

غار كاوات: اين غار از غارهاي غريب و شگفت‌انگيز منطقه‌ي اورامانات مي باشد اين غار سومين غار آبي آسيا و جهان است

منزل دخمه ا‌ي خالو حسين:منزل دخمه ا‌ي خالو حسين كه توسط پيرمردي به نام حسين كه از نعمت يك پا محروم مي باشد با سعي و تلاش كم نظير و ستودني با استفاده از دست و چكش در دل كوه غاري ساخته كه داراي چندین  اتاق مي باشد و اين غار سنگي در نزديكي مسير جاده‌ي روانسر به باينگان قرار گرفته است و در چند سال اخيرمورد  بازديد عالي گردشگران و علاقمندان قرار گرفته است.

آتشكده پاوه :

ارتفاع كوه آتشگاه 2462 متر مي‌باشد به گفته مورخين اين آتشكده حدود 750 سال قبل از اسلام فروزان بوده است . و دومين آتشكده‌ي بزرگ ايران باستان بعد از آذر گشنسب بوده است .

مسجد دخان پاوه :

اين مسجد در شهرستان پاوه قرار دارد كه داراي يك جلد قران نفيس خطي مي‌باشد .

و در سال 890 هجري به دست زنی  به نام مريم نوشته شده است .

مقبره‌ي سيد عبيد الله : (كوسه هجيج )

سيد عبيد الله كه برادر تني امام رضا مي‌باشد در روستاي هجيج قرار دارد و هر ساله هزاران نفر از دوستداران ائمه اطهار به شهرستان پاوه مي‌كشاند .

آرامگاه حضرت ويس القراني :

اين آرامگاه در مسير جاده كرمانشاه روانسر و در فاصله حدود 20 كيلو متري شرق روانسر قرار دارد حضرت ويس از بزرگترين صحابه پيامبر گرامي اسلام بوده است.

آرامگاه سلطان اسحاق :

اين آرامگاه در مسير پاوه به نوسود و در نزديكي دهستان نيسانه در روستاي شيخان واقع در ساحل رودخانه سيروان قرار گرفته است .

آبشار بل :

آبشار بل در روستاي هجيج از توابع شهرستان پاوه و در نزذيكي بخش نودشه قرار دارد اين آبشار زيبا و منحصر به فرد داراي آب معدني و درماني بسيار گوارا مي‌باشد آبشار بل به شهادت كارشناسان طبيعي ترين و بهترين آب آشاميدني و معدني جهان است ، آب معدني اين آبشار به كشورهاي عربي و اروپايي صادر مي‌شود لازم به ذكر است كه بل در زبان يوناني به معني خداي آب هاي جهان است .

تفرج گاه دالاني :

در نزديكي روستاي دزآور از توابع بخش نوسود در شهرستان پاوه قرار دارد تفرجگاه دالاني شامل كوهستاني بسيار سر سبز و مرتفع با دامنه هاي لبريز از گل هاي زيبا و چشمه هاي گوارا و قله هاي پوشيده از برف حتي در تابستان مي‌باشد .

چشمه خرخره :

اين چشمه در نزديكي روستای هاني گرمله از توابع بخش نوسود قرار گرفته است ، اين چشمه داراي آب سرد و بسيار خشك مي‌باشد به طوری که اگر فردی از داخل آن چشمه هفت سنگ بردارد او را موردتحسین قرار می دهند.  

 گردازرنده:پیمان غلامی لقا دانشجوی رشته ی تاریخ دانشگاه  سیستان وبلوچستان  با همکاری صمیمانه ی جناب آقا ی وحید پروانه دانشجوی ارشد ریاضی محض دانشگاه سیستان وبلوچستان .

دل و دينم سزانيده بچوو دی

وه خه‌م پشتم چه‌مانيده بچوو دی

وه ته‌لخی دامه سه‌ر عومر عه‌زيزم

بچوو مالم رمانيده بچوو دی

چقدر زیبا سروده سعید عبادتیان

پرشه‌ی نقره وه‌ش تاف ئاوانی

تيول تازه ره‌وز سه‌ر سراوانی

ایرج نظافتی: هنرمندانی كه با زبان نغمه منادی عشق بودند همیشه در خاطره ملت ها ماندگارند. مجتبی میرزاده هنرمندی از تبار عشق یك عمر با زبان پاك و بی آلایش موسیقی نغمه سرداد، از عشق گفت و از عاشق شدن نواخت و با آثاری كه خلق نمود یاد و خاطره خود را برای همیشه در میان مردم هنر دوست و مجامع هنری با افتخار به ثبت رسانید و اگر او را یكی از نوابغ گرانبهای موسیقی ایران بنامیم سخنی به گزاف نگفته ایم كارنامه هنري ميرزاده همچون باغي پر گل است كه عطر ابتكار و نوآوري در جاي جاي آن تبلوري عيني دارد.تكنيك ها و شگردهاي منحصر به فردش در نوازندگي ويلن و تكنوازي هاي او در برنامه گل ها تا رهبري اركستر بزرگ راديو ايران، ساخت موسيقي متن بيش از 56 فيلم ايراني و خلق آثار بي بديع در موسيقي كردي ميرزاده را در جايگاهي رفيع در عالم موسيقي به عنوان يك چهره بين المللي قرارداد و از معدود هنرمنداني بود كه تمام زمينه هاي موسيقي را به خوبي تجربه كرده و به بهترين شكل اجرا و به منصه ظهور رسانيد. آثار خلق شده او با صداي هنرمنداني همچون مرحوم حسن زيرك، مظهر خالقي، عزيز شاهرخ، تا اكبر گلپايگاني، شهرام ناظري، عليرضا افتخاري، پيام عزيزي و ده ها خواننده ديگر گواهي صادق بر اين ادعاست.استاد سيد مجتبي ميرزاده در نوازندگي اكثر سازهاي ايراني تسلط و مهارت خاصي داشت و به واقع خودش به تنهايي يك اركستر كاملي بود، و بايد گفت هنرمندي همچون ميرزاده در عرصه موسيقي كردي و ملي ايران هيچگاه تكرار نخواهد شد. در مصاحبه هاي متعددي كه با آن هنرمند فقيد انجام دادم - و آخرين مصاحبه ام با ايشان چندي پيش در روزنامه كيهان به چاپ رسيد - از عالم موسيقي سخن ها گفت و شكوه و شكايت هاي مختلفي را از اوضاع و احوال اين هنر مطرح نمود و معتقد بود كه موسيقي در مسير اصلي خود دچار انحراف شده است، در اين ميان بايد اذعان داشت كه شأن و جايگاه والاي اين هنرمند برجسته توسط مسئولين دستگاههاي فرهنگي ناديده گرفته شد و در اين اواخر در كنج عزلت خود، بيشتر به تربيت شاگردان بسنده مي كرد. ميرزاده كه متولد سال 1324 در شهر كرمانشاه است سواي نوازندگي ويلن و كمانچه كه صاحب سبكي مشخص و شناخته شده بود، بلكه آنچه كه در موسيقي امروز مشرق زمين از آن به عنوان بداهه نوازي ياد مي كنيم عيناً در شيوه نوازندگي او مشهود بود و به گفته اساتيد موسيقي آنچه كه در استوديو ها به صورت نت به وي مي دادند در ذهن هميشه خلاق او روح و جاني تازه به خود مي گرفت و به زيباترين شكل اجرا مي شد. استاد سيد مجتبي ميرزاده در تنظيم آهنگ نيز منحصر به فرد بود، به شكلي كه اكثر آهنگسازان برجسته موسيقي، تنظيم آثار خود را به او مي سپردند، چرا كه در سازبندي و اركستراسيون سازهاي كلاسيك غربي و ايراني و محلي قريحه اي سرشار داشت و هارموني هاي موسيقي تنظيمي او در آثار محلي كاملاً حس و حال محلي را انتقال مي داد و در تنظيم آثار سنتي و پاپ هم شيوه اي منحصر به فرد داشت. در يكي از روزهاي پاياني سال گذشته كه توفيق حضور در خدمت ايشان را در منزلشان داشتم از مظلوميت هنرمندان موسيقي كرد سخنان جالبي را مطرح مي كرد و مي گفت: متأسفانه اغلب هنرمندان كرد ناشناخته مانده اند و مرگ آنها هم بسيار اسفبار است، از مرحوم حسن زيرك تا حشمت ا... لرنژاد و منوچهر طاهرزاده و... مجتبي ميرزاده از سال 1338 يعني در سن 14 سالگي رسماً وارد فعاليت جدي موسيقي شد و اولين همكاري او با اركسترهاي راديو كرمانشاه و سپس راديو تازه تأسيس سنندج بود. در زمان مديريت استاد مظهر خالقي بر راديو تلويزيون كرمانشاه، با اين هنرمند آشنا شد و دوستي ديرينه ميرزاده و خالقي سبب خلق آثار ارزشمندي گرديد كه تا ابد بر تارك موسيقي كردي خواهد درخشيد و آثاري كه ميرزاده براي خالقي ساخته و تنظيم كرد و خصوصاً تكنوازي هاي او با صداي گرم خالقي زبانزد دوستداران موسيقي كردي است. در يكي از مصاحبه ها مي گويد: (من شاگرد هيچ كس نبودم، در همان زمان كه ويلن خريدم 14 ساله بودم و معلمي در كرمانشاه جهت تدريس اين ساز وجود نداشت فقط شخصي بود كه شيوه درست گرفتن ويولن را برايم توضيح داد و گفت ماهي پانزده تومان شهريه مي گيرم و به تو آموزش مي دهم، من هم اين موضوع را به پدرم گفتم، كه شديداً عصباني شد و با يك چوب آنقدر مرا كتك زد و بعد ويلن را از من گرفت و مخفي كرد و گفت: ساز را خريدي حالا مي خواهي ماهي 15 تومان هم شهريه بدهي، خلاصه با پادرمياني و اصرار مادرم ساز را بعد از چند روز به من داد و در كل استاد من فقط كنجكاوي چشم و گوش من بود.) همزمان با انقلاب اسلامي در سال 1357 به ساخت و تنظيم آهنگ هاي انقلابي پرداخت و همگام با شور و حركت مردم، با آنها همنوا شد و آهنگ هاي معروف و متعددي ساخته يا تنظيم نمود كه هر ساله در ايام دهه فجر از صدا و سيما مكرراً پخش مي شود. از جمله آنها »ديوچوبيرون رود فرشته درآيد، تواي طراح معمار و حرم برخيز، شهيد مطهر، به لاله درخون خفته و ...« كه در مجموع 200 آهنگ براي صدا و سيما ساخته يا تنظيم كرد. زنده ياد استاد مجتبي ميرزاده بعد از انقلاب اسلامي همكاري وسيعي با گروه هاي مختلف موسيقي داشت و به جرأت مي توان گفت كه اكثر آثار منتشره موسيقي با همكاري و اهتمام او اجرا مي شد و كنسرت هاي متعددي را در سراسر ايران خصوصاً در مناطق كردنشين غرب و كشورهاي اروپايي و آمريكايي اجرا كرد.اين هنرمند فقيد با توجه به اينكه شاگرد هيچ كس نبود اما شاگردان متعددي داشت كه نه تنها در تهران بلكه هنرجوياني از شهرهاي رشت، كرمانشاه، اصفهان و ... هفته اي يك بار به تهران و منزل ايشان مي آمدند و از استاد ميرزاده مشق موسيقي مي گرفتند. خودش در اين باره مي گفت: »به ياد دارم كه در همان دوران كودكي يا نوجواني چند بشقاب و كاسه را كنار هم مي چيدم و با قاشق روي انها مي زده و صدايي از آن بيرون مي آوردم، بعدها يك تخته چوبي روي آن را سيم مي كشيدم و براي شل و سفت كردن سيم ها سكه هاي 5 شاهي و ده شاهي و يك قراني زير سيم ها مي گذاشتم تا سفت شودو يك صدايي بدهد.«خصوصيات اخلاقي ميرزاده نيز منحصر به فرد بود، انساني شوخ طبع و گشاده روي كه در هنگام كار در اركسترها و يا در هنگام تدريس بسيار جدي و دقيق بود.و خلاصه پايان كتاب زندگي استاد مجتبي ميرزاده نابغه بزرگ موسيقي در روز يكشنبه 26 تيرماه جاري در منزلش واقع در خيابان ميرداماد تهران به وقوع پيوست. استاد مجتبي ميرزاده با پرواز به سوي دوست گنجينه هنرناب موسيقي و خلاقيت ها و شگردها، خود را براي هميشه به خاك سپرد، و بايد گفت درگذشت اين هنرمند برجسته كرد ضايعه اي جبران ناپذير و اسفناك بر پيكر موسيقي كردي و سنتي ايران بود.قلب كسي كه ساعت ها خستگي ناپذير عمر خود را در استوديوهاي ضبط موسيقي سپري كرد و با دقت و حساسيتي بي بديل برگ هاي زريني به موسيقي افزود اينك براي هميشه از تپش ايستاد.  روحش شاد و يادش گرامي باد. http://www.balout.ir/

در شب جمعه هشتم مهر 1361 در منطقه غرب، عملیات مسلم بن عقیل با حضور شهید و تنی چند از مقامات كشوری و لشكری آغاز شد. ایشان در آن شب حال عجیبی داشت و یك لحظه آرام نداشت و تا صبح به دعا و مناجات مشغول بود و لحظه ای هم به استراحت نپرداخت. نزدیكی های صبح بود كه یك عدد گلوله توپ در نزدیكی چادر ایشان منفجر شد. فرماندهان جهت ترك آن محل اصرار كردند،‌اما ایشان نپذیرفت و فرمود:
"من از این محل نمی روم و آماده هر گونه مسئله ای هستم، زیرا خون من رنگین تر و جان من عزیزتر از این عزیزان رزمنده نیست. من باید تا پایان عملیات اینجا باشم."

 سرانجام شهید محلاتی، عبا و عمامه ایشان را برداشت و بر سر و دوش ایشان گذاشت و عصا را به دستش داده و او را عازم كرمانشاه كرد.

اگر بی عدالتی در هر نقطه ای از کشور دیدید

 آنچنان فریاد بزنید که

 من احمدی نژاد

 آن را در تهران بشنوم.

ایلام 

 نام شهری است در غرب ایران که مرکز استان ایلام می باشد.این شهر در گذشته حسین‌آباد نام داشت و مرکز پشتکوه بود. در ۱۳۰۸ نام آن به ایلام تغییر یافت و نام پشتکوه نیز به استان ایلام تبدیل شد. هنگامی که به تاریخچه این شهر نگاه می‌‌کنیم به قدمت ان پی می‌‌بریم که فرهنگی به قدمت تاریخ و تمدن ایرانی دارد. ایلام تنها استان مرزی است که بیشترین مرز را با عراق دارد لذا در زمان جنگ ایران و عراق بیشترین خسارتها بر ان وارد شد. مردم ایلام در زمان جنگ با تمام وجود به مقابله با دشمن پرداختند و چه بسیار استعدادها تلف شد. خیلی از مردم به کوهها روی اوردند و با سخت‌ترین شرایط کنار امدند.،اما کمتر از رشادتها و پایمردیهای این مردم سخن به میان آمده است.اکثر مردم ایلام شیعه هستند و به زبان کردی تکلم می‌کنند. در بعضی مناطق به لری ولکی هم تکلم می‌‌شود.امروزه با راه اندازی پتروشیمی وگاز در این استان کم کم از محرومیت آن کاسته می‌شود. ایلام تنها مرکز استانیست که لوله کشی گاز ندارد.طبیعت استان بی نظیر است. این استان دارای شهرستانهای با قدمت تاریخی است. ازجمله این شهرستانها دره شهراست.این شهردارای اثار تاریخی ازجمله پل گاو میشان که بر روی رودخانه سیمره قرار دارد و شهر تاریخی و زیبای ماداکتو و آتشکده و تنگه بهرام چوبین و چند قلعه تاریخی است.ایلام را از اسم آن می توان به دوره ایلامیان مرتبط دانست.هرچند این شهر دارای سابقه تاریخی چندهزارساله است اما کار باستان شناسی زیادی درباره این شهر و تمدن آن انجام نشده است.از نظر جغرافیایی ایلام از غرب به کشور عراق از شرق به استان لرستان از شمال به استان کرمانشاه و از جنوب به استان خوزستان محدود می شود.این استان دارای ۴۳۰ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق می باشد و شهر مرزی آن مهران می باشد و مردم ایران و عراق جهت مسافرت زمینی از مرز مهران عبورمی کنند.

 http://ilamtoday.com

آثار باستانی طاق وسان در شمال کلانشهر کرمانشاه، در میان انبوه باغ هایی که به ان منطقه زیبایی خاصی بخشیده است،واقع شده است.این اثر به چند بخش تقسیم می شود:طاق کوچک، نقش سوارکار ،نقش نگاره قاجار ،طاق بزرگ،سنگ نگاره اردشیر دوم،انتهای طاق،طاق كوچك و شکارگاه.

ایوان کوچک

اين طاق به صورت فضاي مستطيل شكلي به عرض 96/5 متر ، عمق 80/3 متر و ارتفاع 30/5 متر است . در دوطرف ورودي اين طاق، دو جرز چهار گوش به پهناي 9 سانتي متر و بلندي 37/2 متروجود دارد . بر بالاي اين جرزها اتاقي با قوس نيم دايره اي قرار گرفته كه 10 سانتي متر از سطح داخلي جرزها عقبتر رفته است . ديوار انتهاي اين طاق به دو بخش تقسيم شده است ، در بخش فوقاني ، طاقچه اي به عمق 30 سانتي متر و بلندي 93 صدم متر ايجاد شده است . در داخل اين طاقچه ، پيكره هاي شاهپور سوم و پدرش شاهپور دوم  همراه با كتيبه هايي به خط پهلوي و به زبان فارسي ميانه حجاري كرده اند.
در اين صحنه هر دو شخصيت به حالت ايستاده با صورتي نيم رخ و بدني تمام رخ نقش شده اند . هر دو ،‌دست راست را بر قبضه شمشير و دست چپ را بر قسمت فوقاني غلافقرار داده اند
پيكره شاپور دوم ، داراي چشماني درشت ، ابرواني كماني و ريش بلندي است كه انتهاي آن در حلقه اي فرو رفته است . موهاي سر او مجعد و به صورت انبوه بر روي شانه ها آويخته شده است . تاج او از نوع تاج هاي كنگره دار است كه پايه آن به وسيله مهره هاي مرواريدي تزئين شده و در بالاي تاج نيز گوي بزرگي قرار گرفته است . به پشتتاج نيز روبان بلندي آويزان است . شاپور دوم گوشواره اي بر گوش و گردن بندي د رگردن دارد كه شامل يك رديف دانه هاي مرواريد درشت است.
لباس او شامل پيراهن چين داري است كه تا روي زانو ادامه داشته و در قسمت پائين مدور مي‌باشد . به كمر او نيز كمربندي بسته شده كه در قسمت جلو پاپيوني به آن آويخته است.همچنين شلوار او بلند و چين دار مي باشد.
پيكره شاپور سوم نيز شبيه پيكره پدرش است .تنها تفاوت اين پيكره ها در شكل تاج آن ها مي باشد كه متأسفانه جزئيات تاج شاپور سوم آسيب ديده است.
مطابق با نوشته هاي كنار اين پيكره ها ، مي توان هويت واقعي آنها را شناسايي كرد.سنگ نوشته مربوط به شاپور دوم شامل 9 سطر است كه ترجمه آن چنين است:
اين پيكري است از بغ مزدا پرست . خدايگان شاپور ، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از يزدان دارد . فرزند بغ مزدا پرست ، خدايگان هرمز ، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از یزدان دارد ، نوه خدايگان نرسه شاه شاهان.
سنگ نوشته مربوط به شاهپور سوم شامل 13 سطر است كه ترجمه آن چنين است:
اين پيكري است از بغ مزدا پرست ، خدايگان شاپور ، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از يزدان دارد ، فرزند بغ مزدا پرست خدايگان شاپور ، شاهنشاه ايران و انيران كه چهر از ايزداندارد ، نوه خدايگان هرمز و شاهنشاه

طاق کوچک از مجموعه طاق بستان

طاق بزرگ
مهمترين اثر در طاق وسان ، ايوان بزرگ است كه از نظر معماري اطلاعات بيشتري را در اختيار قرار مي دهد . اين ايوان به شكل فضاي مستطيلي به عرض 85 /7 متر و عمق 65/7 متر است كه ارتفاع آن 90/11متر مي باشد . در دو طرف ورودي اين ايوان دو جرز چهار گوش به ارتفاع 27/4 متر ايجادشده است .پهناي جرز سمت راست 41/1 متر و جرز سمت چپ 46/1 متر است . بر روي اين جرزها ، طاقي با قوس نعل اسبي قرار دارد كه 24 سانتي متر از سطح داخلي جرزها عقب تر رفته و رفي را ايجاد كرده است . ارتفاع اين طاق از كف ايوان تا لبه قوس در قسمت جلو 80/8 متر و در قسمت عقبايوان 25/9 متر است .قوس طاق نيز در قسمت جلو ايوان بازتر از قوس انتهاي ايوان است ، بطوريكه در قسمت جلو به شكل نيم دايره اي بوده ولي در قسمت عقب به شكل نيم بيضي است . بر روي لبه بام ايوان ، هفت جان پناه چهار پله اي با زاويه قائم وجود دارد كه ارتفاع هر كدام از آنها 129 سانتي متر است . در انتهاي ايوان ، سكويي به طول 40/7 متر و عرض 80 تا 90 سانتي متر و بلندي 17 سانتي متر وجود دارد . بر روي اين سكو ودر دو طرف انتهايي اين ايوان ، دو نيم ستون حجاري شده است . اين نيم ستون ها فاقد پايه ستونی بوده و مركب از ساقه ستون و سر ستون مي باشند كه در مجموع ارتفاع هركدام از آنها 
۴متر و قطر آنها 32 سانتي متر است . ساقه هركدام از اين نيم ستون ها به شكل استوانه اي بوده و به وسيله شيارهاي قاشقي تزئين شده است . سرستون اين نيم ستون ها به شكل هرم مربع القائده معكوسي است كه تقليدي از سرستون هاي بيزانسي است . ديوارهاي داخلي ايوان بزرگ به دو بخش تقسيم و هر بخش به گونه اي استادانه تزيئن شده است كه هنوزتمام تزئينات آن پابرجا مانده است . در زير به توصيف تزيئنات بخش هاي مختلف اين ايوان مي پردازيم.
نما
بر روي جرزهاي دو طرف مدخل ورودي ايوان ، درخت تخيلي نقش شده است ؛ همچنين روي قوس اين ايوان به وسيله دو رديف نقوش گياهي تزيئن شده است ؛ رديف پايین شامل گل هاي سه برگي است كه انتهاي اين گلها به هم وصل شده اند . در مركز قوس ايوان، هلالي نقش شده كه به آن دو رشته روبان افراشته شده است . در لچكي هاي ايوان نيز نقش دو الهه بال دار ( نيكه ) ديده مي شود كه هر كدام از اين الهه ها در يك دسته حلقه روبان دار و در دست ديگر ، جامي پر از مرواريد دارند
نقش سوار كار
در بخش پائين ديوار انتهاي ايوان ، نقش مرد سواره اي حجاري شده كه حريفي پيش روي ندارد . اين
سوار با صورتي سه ربعي و بدني تمام رخ سوار بر اسب قوي هيكلي است . اين شخص كلاه خودي بر
سر دارد كه تمام صورت و گردن او را مي پوشاند ؛ به طوري كه فقط چشمان او مشخص است.همچنين بر روي كلاه خود تاجي قرار دارد . برروي پايه اين تاج ، نواري وجود دارد كه به وسيله دو رديف مهره هاي مرواريدي تزئين شده است . اين نوار در پشت سر به وسيله پاپيوني بسته شده است . همچنين دو رشته روبان افراشته به آن متصل است . حاشيه فوقاني تاج نيز به وسيله شيارهاي عمودي تزئين شده است . در بالاي تاج نوار در پشت سر به وسيله پاپيوني بسته شده است . همچنين دو رشته روبان افراشته به آن متصل است . حاشيه فوقاني تاج نيز به وسيله شيارهاي عمودي تزئين شده است . در بالاي تاج پاپيون و دو روبان بسته شده است.اين شخص پيراهن بلندي بر تن دارد كه به وسيله نقش مرغ و ارغن تزئين شده است . بر روي پيراهن زره اي زنجير باف پوشيده كه تا روي زانو ادامه دارد . به دور كمر او كمر بندي بسته شده كه به وسيله طرح هاي دايره اي تزئين شده است . در قسمت پائين كمربند ، حمايلي بسته شده كه به وسيله طرح هاي هندسي به شكل لوزي و دايره تزئين شده است.به اين حمايل تيرداني آويخته است.
اين شخص نيزه بلندي در دست دارد و سپر مدوري براي دفاع در پيش رو گرفته است . صورت و سينه اسب به وسيله زره اي تيغه اي پوشيده شده است . بر روي اين زره نيز منگوله هايي آويخته است . همچنين بر روي كپل اسب منگوله اي آويخته است كه بر روي آن نقش انسان سه سر ديده مي شود .
بسياري از مورخين و جغرافي نويسان دوره اسلامي چون ابن فقيه ، ابن رسته ، ابودلف ، مسعودي و ياقوت حموي نقش اين اسب سوار را خسرو پرويز معرفي كرده اند كه سوار بر اسب معروفش شبديز است.

                                                           اسب سوار زره پوش 

ديوارهاي جانبي ايوان

دیوارهاي جانبي ايوان بزرگ به وسيله نقوشي تزئين شده كه صحنه شكار شاهي را نشان مي دهد . به طوريكه در ديوار سمت راست ، صحنه شكار گوزن و در ديوار سمت چپ صحنه
شكار گراز نقش شده است.

سنگ نگاره دوره قاجار
در بخش فوقاني ديوار سمت چپ ايوان بزرگ ، سنگ نگاره اي از دوره قاجاريه همراه با كتيبه اي به
خط نستعليق حجاري شده است . در اين سنگ نگاره محمد علي ميرزا دولت شاه بر روي تختي نشسته است . وي صورتي فربه و ريش بلند دارد . سبيل او تاب داده شده و تا آن سوي گونه ها ادامه دارد. تاج او از نوع تاج های كنگره دار و شبيه تاج پدرش فتحعليشاه است . لباس او شامل پيراهن چين دار قرمز رنگي است كه تا قوزك پا ادامه دارد.وي كمربندي به كمر بسته و در قسمت پائين آن حمايلي قرار دارد . به حمايل او شمشير و خنجري آويخته شده است.در كنار او شعري از بسمل شاعر كرمانشاهي در مدح او نگاشته شده است . مطابق با اين نوشته محمد علي ميرزا كوه طاق بستان را با كوه طور و جمال دولتشاه را با جمال حضرت موسي تشبيه كرده است، وي همچنين خسرو پرويز را دربان خود معرفي كرده است
سنگ نگاره اردشير دوم
در سمت راست ايوان كوچك ، سنگ نگاره اي وجود دارد كه صحنه تاج ستاني اردشير دوم ( 383- 379 م ) نهمين شاه ساساني را نشان مي دهد . در اين صحنه ، شاه ساساني به حالت ايستاده با صورتي سه ربعي و بدني تمام رخ در مركز صحنه نقش شده كه دست چپ را بر روي قبضه شمشير گذاشته و بادست راست حلقه روبان داري را از اهورامزدا مي گيرد . شاه ساساني چشماني درشت و ابرواني برجسته دارد . ريش او مجعد و موهاي سرش به صورت انبوه بر روي شانه ها آويخته شده است . وي گوشواره‌‌اي بر گوش و گردنبندي در گردن و دستبندي در مچ دارد . گوشواره او به شكل حلقه مدوري است كه گوي كوچكي به آن آويزان است . گردنبند او نيز شامل يك رديف مهره هاي مرواريدي درشت است.

                                                    تاج گذاري اردشير دوم
صحنه شكار گوزن
اين صحنه در قابي به طول 80/5 متر و عرض 90/3 متر حجاري شده است . در اين صحنه فيل باناني در
سه رديف ، گوزن ها را از طريق دروازه اي كه در سمت راست حصار تعبيه شده به داخل شكارگاه رم
مي دهند . اين گوزن ها به دنبال چند گوزن دست آموز كه روباني در گردن دارند ، در حال فرار مي
باشند . در درون شكارگاه شاه سواربر اسب در سه قسمت نمايش داده شده است . در قسمت بالا ،شاه سوار بر اسب ، آماده براي شكار ميباشد . او شمشيري مرصع به كمر آويخته و كماني بر گردن دارد . در پشت سر او زني ديده مي شود كه چتري در بالاي سر شاه گرفته است . در پشت سر شاه ، سه رديف زن نقش شده است،دو رديف اول به حالت احترام ايستاده اند و رديف سوم نيز در حال
نواختن آلات موسيقي مي باشند . در مقابل شاه با عده اي از رامشگران بر روي سكويي نشسته اند . برخي از اين رامشگران در حال كف زدن و برخي نيز چنگ مي نوازند . در مقابل اين رامشگران چهار نفر به حالت ايستاده در حال نواختن آلات موسيقي مي باشند .

صحنه بعدي شاه را در حال شكار نشان مي دهد ، در اين صحنه شاه سوار بر اسبي است كه چهار نعل به دنبال گوزن ها مي تازد . در پشت سر شاه نيز شش اسب سوار در حال تاخت مي باشند . در پائين اين صحنه شاه كمان را بر گردن انداخته كه اين نشان مي‌دهد ، شكار پايان يافته است . در سمت چپ حصار ، چند نفر شتر سوار ، گوزن هاي كشته را حمل ميكنند.
صحنه شكار گراز
اين صحنه در قابي به طول 70/5 متر و عرض 13/4 متر حجاري شده است . در سمت چپ اين قاب ، 12 فيل در 5 رديف عمودي نقش شده كه بر روي هر كدام از اين فيل‌ها، دو نفر سوار شده است . اين فيل ها با نان در حال رم دادن گرازها از مخفي گاه باطلاقي خود به درون نيزارها مي باشند . در قسمت بالاي صحنه شكار ، قايق پارويي ديده ميشود كه در داخل آن پنج نفر در حال كف زدن مي باشند ؛ همچنين دو پارو زن در داخل اين قايق وجود دارد . در مركز صحنه ، شاه در داخل قايقي ايستاده كه در اطراف او نوازندگان زن قرار دارند . شاه با تير و كمان در حال تيراندازي به طرف دو گرازي است كه به سوي او جهيده اند . در داخل اين قايق ، چهار نفر قرار دارد . نفر اول و پنجم ، پاروزن هستند و نفر دوم خدمه شاه است كه تيري در دست دارد . نفر چهارم نيز چنگ نوازي است كه در حال نواختن چنگ مي باشد . در اطراف اين قايق ، پرندگان و ماهيان در ميان گياهان آبزي در حركتند . در عقب قايق شاه ، قايق ديگري ديده مي شود كه چهار نوازنده زن ، در حال نواختن چنگ مي باشند . در سمت راست قاب ، صحنه پايان شكار نشان داده شده است ، دراين صحنه شاه در داخل قايقي ايستاده و كماني كه زه آن باز مي‌باشد به نشانه خاتمه شكار در دست چپ گرفته است ، همچنين برخلاف صحنه قبل ، در كمر شاه شمشيري ديده نمي شود . بر دور سر او نيز هاله اي قرار دارد . در عقب اين قايق ، قايق ديگري وجود دارد كه در داخل آن ، زنان نوازنده در حال نواختن چنگ مي‌باشند . در قسمت پائين صحنه پنج فيل سوار ، در حال جمع آوري گرازهاي شكار شده ، شکار شده هستند. اين عمل جمع آوري گرازها ، به وسيله خرطوم فيل صورت مي گيرد و خدمه فيل ها با گرزهايي كه در دست دارند ضربه آخر را بر گرازها وارد مي كنند . در داخل قاب ، در قسمت بالا ، گرازهاي شكار شده بر روي فيل ها نشان داده شده و در قسمت پائين ، گرازها از روي فيل ها برزمين گذاشته شده و خدمه ها در حال قطعه قطعه كردن آنها مي باشند.

 شكارگراز

منابع: http://www.iran-kohan.com/

http://www.partov.ca